Familia eta Zaintzaileen Laguntza

Lesioa eta pronostikoa ulertzea

• Zein larria da nire maitearen lesioa?
• Zer esan nahi du lesioaren larritasunak etorkizuneko sendatzeari dagokionez?
• Zein da lesioaren maila neurologikoa?
• Zein da nire maitearen ASIA/ISCoS puntuazioa, eta zer esan nahi du suspertzeko orduan?
• Zer beste lesio gertatu ziren lesio nagusiaz gain?
• Zer nolako independentzia maila espero dezake nire maiteak etorkizunean?

Uneko tratamendua eta berehalako arreta

• Zer egiten ari zara orain? Nola lagunduko dio nire maiteari?
• Nola lagunduko dit/niri/nire maiteari orain egiten ari zaren tratamenduak?
• Azalduko zenizkidake egiten ari zaren oinarrizko zaintza-zereginak (adibidez, bainatzea, apaintzea eta elikatzea), nik ere lagundu ahal izateko?

Terapia eta errehabilitazio helburuak

• Zein da errehabilitazio terapiaren helburua?
• Zer da terapia kognitiboa, eta nola lagun diezaioke nire maiteari?

Konplikazioak eta prebentzioa

• Zein bigarren mailako sintomak kontuan izan behar ditut?
• Zer nolako konplikazioak sor daitezke lesio mota honek?
• Nola lagundu dezaket nire maitearentzat konplikazioak saihesteko?

Hurrengo urratsak eta epe luzerako plangintza

• Zeintzuk dira nire maitearen zaintzan eman beharreko hurrengo urratsak?
• Noiz jakingo dut nire maitea hurrengo urratserako prest dagoela?
• Nola ikas dezaket etxean maite dudana zaintzen?
• Zer bilatu behar dut errehabilitazio zentro batean?

Alta plangintza eta trantsizioa

• Zeintzuk dira nire maitea ospitaleko errehabilitaziotik alta eman ondoren eman behar ditudan hurrengo urratsak?
• Zein anbulatorioko terapia edo eguneko programa daude eskuragarri, eta nola eman dezakegu izena?
• Nire maiteak etxeko osasun-zerbitzuak beharko ditu, eta nola antolatuko ditugu?
• Nola koordinatzen ditugu alta eman ondoren jarraipen-hitzordu medikoak?
• Zein egokitzapen ekipamendu edo etxebizitza aldaketa prestatu behar ditugu alta eman aurretik?
• Nire maiteak zaintzaileen laguntza beharko al du etxean, eta zer baliabide daude eskuragarri?
• Zer egin behar dugu Shepherd Centerretik irten ondoren kezkak edo galderak baditugu?

Jarraipen medikoa eta terapeutikoa

• Zer arreta mediko jarraitu beharko du nire maiteak, eta zein espezialistekin jarri beharko genuke harremanetan?
• Nola transferitzen ditugu historia klinikoak gure tokiko osasun-hornitzaileetara?
• Zenbatetan jarraitu beharko luke nire maiteak fisioterapia, terapia okupazionala edo hizketa terapia?
• Ba al daude epe luzerako susperraldi eta ongizaterako programa espezializatuak eskuragarri?

Asegurua eta finantza-plangintza

• Zer aseguru-estaldura dago eskuragarri anbulatorioko terapiarako, etxeko osasun-zerbitzuetarako eta ekipamendu mediko iraunkorretarako?
• Nola eska dezakegu finantza-laguntza edo laguntza-programak?
• Ba al dago diru-laguntzak edo finantzaketa iturriak ekipamendu egokitzaileetarako, garraiorako edo etxebizitza aldatzeko?
• Zer kontu legal edo finantzario izan behar ditugu kontuan epe luzeko zaintza planifikatzerakoan?

Eguneroko bizitza eta independentzia

• Zein laguntza-teknologia edo mugikortasun-laguntza izango lirateke onuragarriak nire maitearentzat?
• Ba al dago baliabide komunitarioak edo laguntza taldeak paziente eta zaintzaileentzat?
• Nola prestatu gaitezke eguneroko errutinetarako, hala nola janztea, bainatzea eta otorduak prestatzea?
• Zein garraiobide daude eskuragarri nire maiteak gidatu ezin badu?
• Nola lagundu diezaiokegu gure maiteari independentzia eta konfiantza berreskuratzen?

Ongizate mentala eta emozionala

• Zein erronka emozional edo psikologiko izan ditzake nire maiteak hemen dagoen bitartean eta etxera itzuli ondoren?
• Ba al dago aholkularitza edo osasun mentaleko zerbitzuak eskuragarri bai pazienteentzat bai zaintzaileentzat?
• Zein estrategiek lagun dezakete aurre egiten, motibazioan eta normaltasun berri batera egokitzen?
• Nola sustatu dezakegu gizarte-harremana eta nola saihestu dezakegu isolamendua?
  Lanera, eskolara edo komunitateko bizitzara itzultzea
• Zer baliabide daude eskuragarri lanera, eskolara edo boluntariotzara itzultzeko?
• Nola funtzionatzen du lanbide-errehabilitazioak, eta nork du eskubidea?
• Ba al dago baliabide didaktikorik enpresaburuei edo eskolei nire maitearen beharrak ulertzen laguntzeko?
• Zein kirol, aisialdi edo ongizate programa egokitu daude eskuragarri etengabeko konpromisorako?

Epe luzerako plangintza eta bizitza osorako laguntza

• Zein dira etorkizunean nire maiteak errehabilitazio gehigarria beharko duela adierazten duten seinaleak?
• Zenbatetan jarri behar dugu harremanetan Shepherd Centerrekin edo gure kasu-kudeatzailearekin alta eman ondoren?
• Ba al dago Shepherd Centerreko ikasle ohien programak edo parekideen tutoretza aukerak?
• Zer ikerketa edo entsegu kliniko egon daitezke etorkizunean eskuragarri susperraldi jarraitua lortzeko?
• Nola egon gaitezke informatuta zaintzan eta errehabilitazioan egiten diren aurrerapenen inguruan?

• ASIA/ISCoS azterketa eta kalifikazio sistema: Bizkarrezur-muineko lesioak deskribatzeko eta etorkizuneko errehabilitazio eta suspertze beharrak zehazten laguntzeko erabiltzen den sistema. Pazienteak gorputzeko hainbat puntutan sentsazioa sentitzeko duen gaitasunean oinarritzen da eta funtzio motorra probatzen du. Egokiena, hasierako lesioaren ondorengo 72 orduko epean ematea da.
• Disreflexia autonomikoa: Lesio-mailaren azpiko estimulu mingarriek eragindako egoera hilgarria, gorputzak ezin diena erantzun nerbio-zelulen funtzionamendu ezaren ondorioz. Sintomak hauek dira: odol-presioaren bat-bateko igoera, bihotz-maiztasun moteltzea, izerdi anormala, azaleko orban gorriak eta ezinegona. Arrazoi ohikoenen artean daude maskuria gainezka egotea, gorotzak trinkotuta egotea, presio-ultzera infektatuak edo azazkalak barneratuta edukitzea.
• Lesio osoa: Lesioaren mailaren azpitik ez dago funtziorik edo sentsaziorik.
  Lesio osatugabea – Zentzumen edo mugimendu funtzio batzuk lesioaren lehen mailako mailaren azpitik geratzen dira.
• Motor funtzioa: Muskuluak eta horien ondoriozko erabilera borondatez kontrolatzeko gaitasuna.
• Motorraren Indizearen Puntuazioa (MIS): ASIA/ISCoS azterketaren zati bat, gorputzeko bi aldeetako 10 muskulu ezberdinen giharren indarra zehazten duena.
• Paraplegia: Enborra eta bi hankak eragiten dituen paralisia, baina ez besoetan, normalean toraxeko eta gerrialdeko mailan dauden lesioen ondorioz gertatzen dena.
• Tetraplegia (Tetraplegia): Lepotik behera gutxi gorabeherako paralisia, lepoko bizkarrezur-muinean izandako lesio baten ondorioz. Besoetan eta hanketan funtzioa erabat edo partzialki galtzearekin lotuta dago.
• Zentzumen Indizearen Puntuazioa (SIS): ASIA/ISCoS azterketaren zati bat da, eta pazienteak gorputzeko alde bakoitzean 28 puntutan ukimen arinei eta ziztada sentsazioei ematen dien erantzuna neurtzen du, zer sentitu dezakeen zehazteko. MISarekin batera, lesioaren maila eta larritasuna zehazten laguntzen du.

• Anoxia (edo hipoxia): Bihotzekoak, arnasbideen buxadurak, ia itotzea, tximista batek edo deskarga elektrikoak eragin dezaketen oxigeno falta.
• Axoi-ebakidura: Garuneko axoien (komunikazio-bide nagusiak) kalteak luzatze-indarren ondorioz, zelulen heriotza eraginez.
• Garuneko hernia: Garuneko barruko presioaren igoerak edo hematoma batek garuneko ehuna bere lekutik mugitzea eragiten duen egoera arriskutsua.
• Garuneko atrofia: Garuneko nerbio-zelulen galera eta haien arteko konexioak.
• Koma: Inkontzientetasun egoera sakona, non pazientea ezin den esnatu, ez dien estimuluei erantzuten eta ezin dituen borondatezko mugimenduak egin. Batzuetan, medikoki induzitu daiteke garunari sendatzeko denbora emateko.
• Koma berreskuratzeko eskala: Entzumena, ikusmena, mugimendua, komunikazioa, kitzikapena eta beste funtzio batzuk neurtzeko erabiltzen den tresna, pazientearen epe luzeko pronostikoa zehazten laguntzeko. Errehabilitazioan zehar ere erabil daiteke errekuperazio aurrerapena jarraitzeko.
• Edema: Garezurraren barruko hantura, garuneko zelulak estutzen dituena eta garuneko ehunera odol-fluxua eta oxigeno-hornidura eten dezakeena.
• Hematoma: Garezurraren barruan odol-putzu edo ubeldura bat, odol-hodi kaltetuek eragindakoa. Garuneko presioa handitu dezake.
• Hemorragia: Barneko edo kanpoko odoljarioa, odol-hodi bati eragindako kalteak eragindakoa.
• Garezurreko presioaren monitorizazioa: Garezurraren barruko presioa kontrolatzeko prozesua, garuneko lesio gehiago saihesteko.
• Garuneko lesio traumatiko arina (TBI) (garuneko kolpea): Garuneko lesio mota bat da, non pazienteak 15 minutu edo gutxiagoz konortea gal dezakeen laburki, trauma gertaerari buruzko memoria galtzea edo zorabiatuta, desorientatuta edo nahasita sentitzea. Garuneko lesio traumatiko gehienak hasieran arintzat hartzen dira.
• Kontzientzia gutxiko egoera: Kontzientzia larriki aldatutako egoera bat, non pazienteak autokontzientziaren edo ingurumen-kontzientziaren ebidentzia minimoa baina zehatza erakusten duen.
• Garuneko lesio traumatiko moderatua (TBI): Garuneko lesio bat non pazienteak hasieran 15 minututik ordu batzuetara konortea gal dezakeen eta TBI arin batek baino sintoma nabarmenagoak izan ditzakeen.
• Ebaluazio neuropsikologikoa: Esku-begi koordinazioa, goi-mailako pentsamendua eta eguneroko trebetasun funtzionalak bezalako funtzio kognitiboak ebaluatzen dituzten proba sorta bat.
• Erdi-koma edo egoera begetatiboa: Pazientearen begiak ireki daitezkeen egoera, baina bere buruaz edo inguruaz jabetzen ez diren egoera.
• Garuneko lesio traumatiko larria (TBI): Garuneko lesioa, non pazienteak sei ordu edo gehiagoz konortea galtzen duen lesioaren ondoren edo argitasun aldi baten ondoren. Denbora luzez konorterik gabe geratzen direnak koman, egoera begetatiboan edo kontzientzia gutxiko egoeran egon daitezke.
• shock: Garunera doan odol-fluxuaren galerak eragindako gorputz-erantzuna, zeharka garuneko ehuna kaltetu dezakeena.
• trazatu: Garuneko odol-fluxuaren etenaldia arteria-blokeo, hemorragia edo aneurisma batek eragindakoa. Oxigeno falta horrek garuneko zelulen kalteak eragin ditzake. Iktusaren ondorioak kaltearen kokapenaren eta larritasunaren araberakoak dira. Batzuetan "garuneko erasoa" deitzen zaio.
• Ekaitz solidarioa: Estres-erantzuna, asaldura, sukarra, bizi-zeinu irregularrak eta izerdi gehiegizkoa barne har ditzakeena. Lesio baten ondorengo 24 ordutik astebetera bitartean gerta daiteke, eta nerbio-sistemaren jarduera berreskuratzen ari den seinale dela uste da.